Đo cổ tử cung qua bụng hay đầu dò âm đạo: Số nào đúng hơn?

Cùng một cổ tử cung, nhưng siêu âm qua bụng đo được 30 mm, còn đầu dò âm đạo chỉ còn 23 mm. Mẹ bầu nên tin con số nào? Và vì sao bác sĩ lại đề nghị đo thêm một lần nữa?

Nếu mẹ đang rơi vào tình huống này, xin đừng vội lo lắng. Hai con số chênh nhau không có nghĩa là máy móc sai hay bác sĩ đo nhầm. Đơn giản là hai cách siêu âm “nhìn” cổ tử cung theo hai góc độ rất khác nhau. Và khi cần đánh giá nguy cơ sinh non, đo bằng đầu dò âm đạo cho kết quả chính xác hơn.

Tóm tắt nhanh: Siêu âm qua bụng tiện lợi nhưng đầu dò ở xa nên dễ nhìn sai. Siêu âm đầu dò âm đạo đặt gần cổ tử cung hơn, nhìn rõ hơn và là cách đo được các bác sĩ dùng để quyết định hướng xử trí khi nghi ngờ cổ tử cung ngắn. Phương pháp này an toàn cho cả mẹ và bé.

Cổ tử cung là gì và vì sao bác sĩ phải đo độ dài?

Cổ tử cung giống như “cánh cổng” nằm ở đáy tử cung, nối tử cung với âm đạo. Suốt thai kỳ, cánh cổng này cần đóng chặt và đủ dài để giữ em bé ở yên bên trong cho đến ngày chuyển dạ.

Nếu cổ tử cung ngắn hơn bình thường, cánh cổng có thể yếu đi và dễ mở sớm, làm tăng nguy cơ sinh non. Vì vậy, đo chiều dài cổ tử cung là một cách giúp bác sĩ phát hiện sớm nguy cơ này để theo dõi và can thiệp kịp thời.

Vì sao đo qua thành bụng có thể ra số đo dài hơn thực tế?

Siêu âm qua bụng là cách quen thuộc nhất: bác sĩ bôi gel và di chuyển đầu dò trên bụng mẹ. Cách này nhẹ nhàng, không gây khó chịu nhưng khi dùng để đo cổ tử cung lại có những hạn chế sau.

1. Đầu dò nằm khá xa cổ tử cung

Sóng siêu âm phải đi xuyên qua thành bụng, rồi mới tới cổ tử cung nằm sâu bên dưới. Hình ảnh vì thế dễ bị mờ hoặc bị che khuất bởi tư thế của thai, lớp mỡ và cơ thành bụng của mẹ, đầu thai nhi hoặc bóng cản của các cấu trúc xung quanh.

2. Bàng quang căng nước có thể “đánh lừa” kết quả

Khi siêu âm qua bụng, mẹ thường được dặn nhịn tiểu để bàng quang đầy nước, giúp nhìn rõ hơn. Nhưng chính bàng quang căng lại có thể đè và đẩy cổ tử cung, khiến nó trông dài hơn thực tế.

Hậu quả là một cổ tử cung thật sự ngắn có thể bị bỏ sót vì số đo nhìn có vẻ vẫn ổn. Đây chính là lý do vì sao có trường hợp qua bụng đo 30 mm, nhưng khi đo bằng đầu dò âm đạo lại chỉ còn 23 mm.

Đầu dò âm đạo nhìn cổ tử cung rõ hơn ở điểm nào?

Với siêu âm đầu dò âm đạo, đầu dò chỉ nằm ở đầu âm đạo, ngay sát cổ tử cung nên hình ảnh rõ nét hơn nhiều. Nhờ vậy bác sĩ có thể:

• Xác định chính xác hai đầu của ống cổ tử cung (lỗ trong và lỗ ngoài) để đo toàn bộ chiều dài.
• Đo nhiều lần, thường lấy số đo ngắn nhất nhưng đúng kỹ thuật để không bỏ sót nguy cơ.
• Quan sát xem phần trong của cổ tử cung có bị mở ra theo hình phễu hay không.
• Kiểm tra màng ối có đang tụt xuống ống cổ tử cung hay không.

Trước khi đo, mẹ sẽ được yêu cầu đi tiểu hết. Bàng quang rỗng giúp tránh việc cổ tử cung bị đẩy làm sai lệch kết quả.

So sánh nhanh: siêu âm qua bụng và đầu dò âm đạo

Tiêu chí	Qua thành bụng	Đầu dò âm đạo
Khoảng cách tới cổ tử cung	Xa, sóng đi qua thành bụng	Rất gần
Độ rõ của hình ảnh	Dễ bị che bởi tư thế thai, đầu thai, thành bụng	Rõ nét, nhìn trực tiếp
Bàng quang	Thường cần đầy nước, có thể làm cổ tử cung trông dài hơn	Cần đi tiểu hết trước khi đo
Quan sát hình phễu, màng ối tụt	Khó	Thấy rõ hơn
Độ tin cậy khi đánh giá nguy cơ sinh non	Có thể bỏ sót cổ tử cung ngắn	Cao hơn, là cách đo chuẩn

Đặt đầu dò âm đạo có gây sảy thai hay kích thích sinh non không?

Đây là nỗi lo của rất nhiều mẹ bầu, và cũng là lý do nhiều mẹ ngại khi nghe bác sĩ đề nghị đo bằng đầu dò.

Mẹ có thể yên tâm: siêu âm đầu dò âm đạo để đo cổ tử cung được xem là an toàn trong thai kỳ. Đầu dò chỉ nằm trong âm đạo, không đi vào ống cổ tử cung và không chạm vào thai nhi. Đây cũng là phương pháp chuẩn để đánh giá chiều dài cổ tử cung và nguy cơ sinh non.

Khi nào mẹ nên đo cổ tử cung bằng đầu dò âm đạo?

Mẹ nên được đo lại bằng đường âm đạo trong các trường hợp sau:

• Siêu âm qua bụng thấy cổ tử cung có vẻ ngắn.
• Hình ảnh qua bụng không rõ, bác sĩ không đo chắc chắn được.
• Mẹ thuộc nhóm có nguy cơ sinh non (ví dụ từng sinh non trước đó, theo đánh giá của bác sĩ).

Con số nào được xem là cổ tử cung ngắn?

Ở thai đơn và không có tiền sử sinh non, cổ tử cung có chiều dài từ 25 mm trở xuống vào giữa thai kỳ được xem là cổ tử cung ngắn.

Quay lại ví dụ ở đầu bài: số đo 30 mm qua bụng thoạt nhìn có vẻ yên tâm, nhưng số đo 23 mm bằng đầu dò âm đạo lại nằm trong ngưỡng cổ tử cung ngắn. Đây chính là điều mà siêu âm qua bụng có thể bỏ sót.

Vì sao con số “chuẩn” lại quan trọng?

Khi bác sĩ cần quyết định có dùng progesterone hay chỉ cần theo dõi cổ tử cung sát hơn, quyết định đó phải dựa trên chiều dài cổ tử cung đo bằng siêu âm đầu dò âm đạo. Một con số sai lệch vài milimet cũng có thể làm thay đổi hướng xử trí.

Nên đo cổ tử cung vào tuần thai nào để tiên lượng sinh non?

Thời điểm phổ biến nhất là giữa thai kỳ, khoảng tuần 18 đến 24. Nhiều nơi kết hợp đo cổ tử cung ngay trong lần siêu âm hình thái học thai nhi (khoảng tuần 20 đến 22), nên mẹ không cần đi thêm một lần riêng.

Vì sao chọn khoảng thời gian này?

• Quá sớm (trước tuần 14): cổ tử cung và đoạn dưới tử cung chưa ổn định nên số đo ít giá trị để tiên lượng.
• Từ tuần 18 đến 24: chiều dài cổ tử cung phản ánh tốt nguy cơ sinh non. Nếu phát hiện cổ tử cung ngắn, bác sĩ vẫn còn thời gian để can thiệp, chẳng hạn dùng progesterone hoặc theo dõi sát hơn.
• Sau tuần 24: vẫn có thể đo khi mẹ có triệu chứng như đau bụng, ra dịch bất thường hay tức nặng vùng chậu, nhưng lúc này chủ yếu là để theo dõi.

Lịch đo khác nhau theo từng nhóm mẹ bầu

• Mẹ mang thai đơn, chưa từng sinh non: thường đo một lần trong khoảng tuần 18 đến 24, tùy khuyến cáo của từng cơ sở y tế.
• Mẹ có nguy cơ cao (từng sinh non hoặc sảy thai muộn, từng can thiệp cổ tử cung…): thường được theo dõi sớm hơn, từ khoảng tuần 16, và đo lặp lại mỗi 1 đến 2 tuần cho đến khoảng tuần 24. Lịch cụ thể do bác sĩ quyết định.
• Mẹ có dấu hiệu dọa sinh non: cần đo ngay, không chờ đến mốc tuần thai quy định.

Các mốc trên mang tính tham khảo chung, giữa các hiệp hội sản khoa có thể khác nhau đôi chút. Mẹ nên làm theo chỉ định của bác sĩ đang theo dõi thai kỳ.

Bác sĩ đã đo qua bụng rồi, sao còn phải đo thêm bằng đầu dò?

Rất nhiều mẹ nghĩ rằng đó là một xét nghiệm làm thêm cho có. Thực tế hoàn toàn ngược lại: đo thêm bằng đầu dò là để có một con số đủ chính xác trước khi quyết định mẹ có cần can thiệp hay không.

Nói cách khác, siêu âm qua bụng giống như nhìn một căn phòng qua cửa sổ ở xa, còn đầu dò âm đạo giống như bước hẳn vào trong phòng để nhìn tận nơi. Bước thêm một bước đó giúp mẹ và bé an toàn hơn.

Câu hỏi thường gặp

Đo cổ tử cung qua bụng và đầu dò âm đạo, số nào đúng hơn?

Khi cần đánh giá nguy cơ sinh non, số đo bằng đầu dò âm đạo đáng tin cậy hơn vì đầu dò ở gần, hình ảnh rõ và không bị bàng quang căng làm lệch kết quả.

Nên đo cổ tử cung ở tuần thai thứ mấy?

Thường là giữa thai kỳ, khoảng tuần 18 đến 24, có thể kết hợp với lần siêu âm hình thái học. Mẹ có nguy cơ cao có thể được đo sớm hơn và đo lặp lại nhiều lần theo chỉ định của bác sĩ.

Siêu âm đầu dò âm đạo có đau không?

Mẹ có thể thấy hơi lạ hoặc hơi khó chịu một chút, nhưng thủ thuật thường diễn ra nhanh. Nếu mẹ đang lo lắng, hãy nói với bác sĩ để được hướng dẫn thả lỏng cơ thể.

Đầu dò có chạm vào em bé không?

Không. Đầu dò chỉ nằm trong âm đạo, không đi vào cổ tử cung và không chạm vào thai nhi.

Vì sao phải đi tiểu hết trước khi đo bằng đầu dò?

Bàng quang căng có thể đẩy cổ tử cung và làm nó trông dài hơn thực tế. Đi tiểu hết giúp số đo phản ánh đúng tình trạng thật.

Cổ tử cung ngắn có chắc chắn sẽ sinh non không?

Không chắc chắn. Cổ tử cung ngắn chỉ cho biết mẹ có nguy cơ sinh non cao hơn, nhờ vậy bác sĩ có thể theo dõi sát và can thiệp phù hợp, chẳng hạn dùng progesterone khi có chỉ định.

Lời nhắn gửi đến mẹ bầu

Hai con số khác nhau không phải do bác sĩ đo sai, mà do hai cách nhìn khác nhau. Siêu âm qua bụng giúp khảo sát tổng quát, còn siêu âm đầu dò âm đạo giúp có được số đo chính xác khi cần đánh giá nguy cơ sinh non.

Nếu bác sĩ đề nghị đo bằng đầu dò, mẹ hãy yên tâm hợp tác: phương pháp này an toàn, nhanh và rất đáng giá. Nếu còn băn khoăn về kết quả của mình, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ siêu âm hoặc bác sĩ sản khoa đang theo dõi thai kỳ.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất cung cấp thông tin, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ.