PGS.TS.BSCC. Tạ Văn Bình – Chuyên ngành Nội tiết – Chuyển hóa sẽ giải đáp những thắc mắc thường gặp của người bệnh đái tháo đường.

Bên cạnh dịch bệnh hiện nay, bệnh  đái tháo đường cũng được coi là một đại dịch dù là căn bệnh không lây nhiễm do tốc độ phát triển quá nhanh. Trên thế giới, hiện có 645 triệu người mắc đái tháo đường týp 2. Cứ 6 giây có 1 người tử vong liên quan đến bệnh đái tháo đường, 20 giây có 1 người bị cắt cụt chi do biến chứng của đái tháo đường.

Đây là bệnh không có sự phân biệt về màu da, sắc tộc cũng như không có sự phân biệt về đẳng cấp, quốc gia. Khác với tư tưởng trước đây cho rằng bệnh đái tháo đường là bệnh của nhà giàu, thực tế bệnh nhân đái tháo đường càng nghèo bao nhiêu thì bệnh càng nặng bấy nhiêu. Đái tháo đường cũng có nguy cơ ngày càng trẻ hóa.

Việt Nam được xếp nằm trong 10 quốc gia có tỷ lệ gia tăng bệnh nhân đái tháo đường cao nhất thế giới, và là 1 trong 10 quốc gia có tỷ lệ phát triển bệnh đái tháo đường nhanh bậc nhất của Châu Á – Thái Bình Dương.

Do vậy mối quan tâm về đái tháo đường rất lớn. Xin giới thiệu PGS.TS.BSCC. Tạ Văn Bình – Chuyên ngành Nội tiết – Chuyển hóa. Ông nguyên là Giám đốc BV Nội Tiết TW; Viện trưởng Viện Đái tháo đường – Rối loạn chuyển hóa Đại học Y Hà Nội.

Hiện, ông là Chủ tịch Hội Người giáo dục bệnh đái tháo đường Việt Nam; Tổng Biên tập Tạp chí Đái tháo đường. Mời bạn đọc đặt câu hỏi để được chuyên gia giải đáp!

Em bị đái tháo đường, lại đang trong thời gian cho con bú. Nếu ăn kiêng thì sợ không đủ chất cho con bú và uống thuốc không biết có hại cho bé không? Xin bác sĩ cho lời khuyên về chế độ ăn phù hợp và cách làm sao để thuốc không ảnh hưởng tới sữa. Xin cảm ơn!

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Thông thường khi mang thai và cho con bú người mắc bệnh đái tháo đường sẽ được chỉ định tiêm insulin. Chế độ ăn của người cho con bú cũng phải tuân theo nguyên tắc chung cho người mắc bệnh đái tháo đường (về số bữa ăn, tỷ lệ các chất glucid, lipid, protid… Cụ thể như sau:

* Đủ calo cho hoạt động sống bình thường và mức năng lượng cho con

*Tỷ lệ thành phần các chất đạm, mỡ, đường và chất xơ cân đối

*Đủ vi chất

*Chia bữa ăn phù hợp, trong trường hợp nuôi con, vai trò các bữa ăn phụ nhiều khi rất quan trọng – tùy theo tuổi của cháu bé.

*Phối hợp với thuốc điều trị (nếu có)

Theo nhiều nghiên cứu nhu cầu năng lượng cho hoạt động bình thường ở nữ là từ 30 – 35 calo/kg/ngày; nay vì nuôi con mức năng lượng phải tăng thêm – tùy theo tuổi của cháu bé sẽ cần mức năng lượng tương ứng. Mức năng lượng cho cháu bé lại phải chia ra theo các mức độ như do bú mẹ, do cháu bé tự ăn được… Tốt nhất bạn nên gặp bác sĩ dinh dưỡng để tùy từng trường hợp mà có tư vấn cụ thể.

Chồng tôi bị chẩn đoán là đái tháo đường, tăng huyết áp, cân nặng hơi thừa. Bình thường chồng tôi chơi golf, đi bơi, bây giờ nên chơi thể thao nào cho phù hợp và cải thiện bệnh tật thưa bác sĩ?

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Chơi môn thể thao nào là phụ thuộc vào tình trạng cơ thể của chồng bạn. Nhưng trường hợp cuả chồng bạn không phải là hiếm gặp. Với nhóm người vừa có bệnh tăng huyết áp – đái tháo đường lại có thừa cân, béo phì khả năng cao là có kháng insulin. Bạn hãy khuyến cáo chồng gặp bác sỹ để thảo luận việc kết hợp chế độ ăn và chế độ luyện tập. Trong chế độ luyện tập cũng nên chọn những bài tập xen lẫn luyện tập sức bền bỉ dẻo dai với những bài tập tăng sức mạnh cơ bắp.

Ở Việt Nam, người ta ít chú ý đến việc tham khảo ý kiến của bác sỹ trước khi luyện tập, nhất là với các đối tượng từ 50 tuổi trở lên. Theo tôi điều này phải trở thành điều kiện bắt buộc – nhất là với các đối tượng tập các bài tập để tăng cường sức mạnh với mục đích làm giảm cân. Cũng cần nhấn mạnh với bạn rằng, nếu người thân của bạn có đái tháo đường – kháng insulin thì việc giảm cân sẽ giúp việc điều trị đái tháo đường tốt lên rất nhiều.         

Các hình thức luyện tập với người đái tháo đường rất nhiều – Phổ biến là đi bộ, nhảy dây, tập yoga, bơi lội; hoặc tùy theo tình trạng sức khỏe người ta cáo thể đạp xe, chạy bộ, leo cầu thang… Điều quan trọng là phải tìm ra biện pháp luyện tập phù hợp với sức khỏe và thói quen mà người bệnh ưa thích.

Đầu năm cháu đi khám sức khỏe, chỉ số đường huyết lúc đói là 115mg/dL, còn có mỡ máu cao và một số chỉ số khác cũng trên mức bình thường. Cháu được chẩn đoán là tiền đái tháo đường. Cháu cần làm gì để tránh bệnh phát triển?

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Tiền đái tháo đường là một thuật ngữ chuyên môn dùng để chỉ các rối loạn của Carbohydrat trong cơ thể. Về mặt bệnh học, tiền đái tháo đường được xếp vào giai đoạn 2 – giai đoạn sớm của đái tháo đường typ 2. Tiền đái tháo đường có 3 tiêu chí để chẩn đoán là:

* Mức đường huyết tương lúc đói từ 5,6 mmol/L đến 6,9 mmol/L(tương đương 100,8- 124,2 mg/dl);

*  Mức đường huyết tương giờ thứ 2 sau nghiệm pháp tăng gánh glucose bằng đường uống từ 7,8 mmol/L đến 11.0 mmol/L(tương đương 140-198 mg/Dl);

* Mức HbA1c từ 5,7 đến 6,4 %- (bằng phương pháp sắc ký lỏng cao áp).

Trường hợp của bạn rơi vào tiêu chí đầu tiên. Trường hợp này để khẳng định chắc chắn bạn phải làm nghiệm pháp tăng gánh Glucose máu bằng đường uống, để xem kết quả mức đường máu sau 2 giờ. Cũng xin nhắc lại quy ước của Hiệp hội Đái tháo đường thế giới là để chẩn đoán xác đinh phải làm 2 lần vào 2 thời điểm khác nhau.

Người mắc tiền đái tháo đường có nhiều cơ hội để tránh tiến tới đái tháo đường typ 2 lâm sàng. Bạn phải gặp thầy thuốc chuyên khoa để được hướng dẫn chế độ ăn, uống, luyện tập – thậm chí phải dùng thuốc khi cần. Nên nhớ là cần thời gian để thay đổi tiên lượng bệnh không thể vội vã được.

Một người quen của tôi cũng bị đái tháo đường typ 2 và chuyển sang tiêm insulin sau một thời gian dùng thuốc. Có phải dùng thuốc gặp nhiều tác dụng phụ hơn? Tôi có nên đổi sang tiêm insulin?

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Xin trả lời ngay thế này: Dùng thuốc tiêm hay thuốc uống là tùy theo thể bệnh đái tháo đường. Người đái tháo đường typ 1 phải dùng insulin ngay từ đầu thì sao? Trên thế giới người ta đang nghiên cứu insulin dạng viên, dạng hít để thuận tiện cho người bệnh. Với người bệnh đái tháo đường typ2 dùng thuốc gì phải tùy theo từng trường hợp cụ thể. Do bạn không cung cấp đủ các thông tin cần thiết nên tôi sẽ trả lời như sau để bạn hiểu:

 Người đái tháo đường typ 2 chỉ nên dùng insulin trong những trường hợp sau:

* Đợt diễn biến cấp tính của bệnh: tăng đường máu cấp, nhiễm trùng cấp, mắc một bệnh cấp tính khác như nhồi máu cơ tim, đột quỵ mạch máu não…

* Tổn thương gan thận, cấp

* Đái tháo đường typ2 có biến chứng thận – gây suy thận (tùy theo mức độ mà chống chỉ định với từng loại thuốc)

* Dùng thuốc viên không hạ được đường máu – dù đã phối hợp nhiều thuốc uống.

* Tùy theo diễn biến của bệnh mà thầy thuốc có thể chủ động dùng insulin ngay từ đầu – ví dụ bệnh nhân đái tháo đường typ2 bị suy kiệt (do nhiều nguyên nhân khác nhau) – tuy đường máu không cao đến mức phải chỉ định tiêm insulin (theo IDF là đường huyết khi đói từ 15 mmol/L), người thầy thuốc có thể cho tiêm insulin với mục đích để tăng cân…

Để trả lời câu hỏi “Có phải dùng thuốc uống gặp nhiều tác dụng phụ hơn?”. Vấn đề này Hiệp hội đái tháo đường thế giới (IDF) ĐÃ CÓ NGHIÊN CỨU VÀ KẾT LUẬN – tôi xin trích: “Để hạn chế tác dụng không mong muốn của thuốc viên – việc nên làm là phối hợp thuốc” – vì thế việc kết hợp nhiều nhóm thuốc điều trị đái tháo đường là phương pháp phổ biến. Một nghiên cứu ở châu Âu cho thấy, trung bình họ dùng tới hơn 10 loại thuốc viên cho người bệnh nhưng vẫn không thấy thuốc gây ảnh hưởng có hại lên chức năng gan, thận.

Câu hỏi “tiêm insulin sớm liệu có tránh được suy thận?”. Tôi xin trích một nghiên cứu của Hội thận học Hoa Kỳ – vào năm 2016: Người ta chia nghiên cứu ra 3 nhóm – với mức độ kiểm soát đường máu lần lượt là tốt với mức HbA1c<7); trung bình (với mức HbA1c từ 7.0 đến 8.5) và xấu (với mức HbA1c từ 8.5). Mỗi nhóm này lại có 2 tiểu nhóm là tiểu nhóm có sử dụng insulin và tiểu nhóm kia không sử dụng insulin. Như vậy là có 6 tiểu nhóm. Sau một thời gian điều trị, kết quả là nhóm có sử dụng insulin có tỷ lệ suy thận cao hơn nhóm không sử dụng insin từ 2-3 lần.

Từ những nghiên cứu này người ta đưa ra khuyến cáo không nên lạm dụng insulin. Chỉ nên dùng khi cần thiết. Cũng cần nhấn mạnh điều này “Không nên lạm dụng bất kỳ loại thuốc nào”. Phải dựa vào giai đoạn bệnh, vào tình trạng người bệnh mà cho thuốc. Đấy là trách nhiệm của “người thầy thuốc lâm sàng“.

Cuối cùng tôi muốn nhắn nhủ các bạn rằng: Việc tìm ra insulin để điều trị bệnh đái tháo đường có thể coi là “Cột mốc quan trọng, có tính quyết định” – là thành tựu vĩ đại của con người trong cuộc chiến với bệnh tật. Song đã là “thuốc thì luôn có mặt lợi và mặt bất lợi – mà ta hay gọi là tác dụng không mong muốn”. Hãy thận trọng khi dùng thuốc – đừng lạm dụng thuốc.

Tôi năm nay 63 tuổi rồi, vẫn ăn khỏe, ngủ khỏe, chơi bóng bàn đều đặn. Liệu tôi có khả năng mắc bệnh đái tháo đường? Người như thế nào thì dễ mắc bệnh đái tháo đường?

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh những đối tượng sau dễ có khả năng mắc bệnh đái tháo đường typ 2:

*Thừa cân hoặc béo phì: Chỉ số khối cơ thể cao (BMI>23).

*Tăng huyết áp vô căn (Huyết áp ≥140/90 mmHg)

*Trong gia đình có người mắc bệnh đái tháo đường ở thế hệ cận kề (ví dụ bố, mẹ đẻ, anh chị, em ruột, anh chị em sinh đôi, con đẻ….).

*Phụ nữ có tiền sử đái tháo đường thai kỳ, sinh con trên 4000 gam hoặc dưới 2500 gam.

*Người ≥45 tuổi.

*Người có nghề nghiệp tĩnh tại, ít vận động.

*Người đã được chẩn đoán là suy giảm dung nạp glucose máu lúc đói hay rối loạn dung nạp glucose( tức là tình trạng tiền đái tháo đường).

*Người được chẩn đoán có rối loạn lipid, đặc biệt khi có HDL – cholesterol thấp (<0.9 mmol/l) và tryglycerid máu cao (≥2.2 mmol/l).

*Người gốc châu Á, Phi đến sống ở các nước công nghiệp phát triển và/hoặc dân cư ở các nước đang có sự thay đổi nhanh chóng về lối sống như: ít hoạt động thể lục, chế độ dinh dưỡng thừa năng lượng v.v..

Bệnh đái tháo đường typ1 là do bệnh tự miễn dịch gây ra; còn bệnh đái tháo đường typ 2 là sự tương tác giữa yếu tố gen và yếu tố môi trường mà bạn đang sống. Yếu tố mội trường theo hiểu biết hiện nay gồm 3 yếu tố: Ăn uống không khoa học, ít hoạt động thể lực và stress. Do vậy, bạn nên tránh những yếu tố nguy cơ nói trên để phòng bệnh và có sức khỏe dẻo dai.

Lần mang thai trước em bị đái tháo đường thai kỳ, lần này em có kế hoạch mang thai lần 2 song em rất lo lại bị như lần trước. Xin bác sĩ cho lời khuyên ạ.

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng đường máu chỉ tăng trong thời kỳ mang thai. Để phân biệt với người đái tháo đường chưa được chẩn đoán mà có thai, người ta phải xác định lại sau khi sinh con từ 6 đến 12 tuần. Bạn chỉ chắc chắn mình bị đái tháo đường thai kỳ khi đủ 2 điều kiện – thứ nhất có tăng đường máu khi mang thai; thứ hai kiểm tra lại bằng nghiệm pháp tăng đường máu từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 12, mà kết quả nghiệm pháp bình thường.

Người mắc đái tháo đường thai kỳ không phải cứ có thai là mắc lại. Khi đã mắc đái tháo đường thai kỳ phải khám bác sỹ chuyên khoa Nội tiết để có hướng dẫn cách theo dõi đường máu; hướng dẫn chế độ ăn uống; chế độ dùng thuốc – nếu cần. Không nên vội vã dùng thuốc hạ đường máu; không vội vàng dùng các thuốc quảng cáo trên mạng.

Cháu 40 tuổi đã mắc đái tháo đường. Đi khám bác sĩ bảo không cần ăn kiêng khem quá, chủ yếu phải đủ chất. Nhưng cháu muốn hỏi cụ thể ăn đủ chất là thế nào? Cái gì cần kiêng ạ? Xin bác sĩ tư vấn giúp! Cháu xin cảm ơn!

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Câu hỏi của bạn quá khó để trả lời cụ thể ở đây. Tôi chỉ có thể trả lời về nguyên tắc

+ Quan điểm về chế độ ăn của người bệnh đái tháo đường typ2, đã từng trải qua 3 giai đoạn với khoảng trên 100 năm nay. Giai đoạn đầu là nguyên tắc ăn thật nhiều để bù vào lượng đường đã đái ra. Giai đoạn thứ hai là ăn thật ít để “không có đường mà đái ra”. Và đến giai đoạn hiện nay là “Ăn đủ, ăn đúng”. Quan điểm thứ 3 này mới chỉ bắt đầu vào những năm 80-90 của thế kỷ 20, song từ đầu những năm thập kỷ thứ nhất của thế kỷ 21, cũng đã có nhiều thay đổi do xuất hiện nhiều loại thuốc – được xem là yếu tố làm nên “cuộc cách mạng trong quan niệm điều trị bệnh đái tháo đường typ2“.

Vậy cụ thể nguyên tắc đó là gì? Đó là:

* Ăn không chỉ là nhu cầu để duy trì sự sống mà còn là một sự hưởng thụ hạnh phúc của con người.

* Bệnh đái tháo đường (ĐTĐ) không ngăn cản bệnh nhân được thưởng thức những cơ hội đăc biệt trong gia đình, xã hội và tôn giáo.

* Cũng không nên quan niệm rằng chế độ ăn của người ĐTĐ là tốn kém. Trong thực tế, ngày nay ở nước ta chế độ ăn của người ĐTĐ là phù hợp với điều kiện thực tế thu nhập của đa số người mắc bệnh.

* Để có chế độ ăn thích hợp cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa thầy thuốc (đặc biệt là chuyên khoa dinh dưỡng) và người bệnh. Cần có thời gian để tìm ra một chế độ ăn phù hợp cho mỗi cá nhân – thường tối thiểu là 6-9 tháng.

* Một số chế độ ăn thích hợp phải đáp ứng được các yêu cầu sau:

* Đủ calo cho hoạt động sống bình thường

* Tỷ lệ thành phần các chất đạm, mỡ, đường và chất xơ cân đối

* Đủ vi chất

* Chia bữa ăn phù hợp với thay đổi sinh lý

* Phối hợp với thuốc điều trị (nếu có)

Tại sao việc ăn theo chế độ lại quan trọng như vậy? Đó là vì:

* Không để tạo ra sự dư thừa năng lượng. Thừa năng lượng là nguyên nhân gây bệnh béo phì. Cũng là nguyên nhân gây ra các rối loạn chuyển hóa khác… làm bệnh ĐTĐ nặng thêm lên nhiều lần.

* Có ăn đúng chế độ mới duy trì được lượng đường máu phù hợp, không gây thừa đường, gây nhiễm độc đường hoặc không gây ra hạ đường máu do thực hiện chế độ ăn khắc khổ, thiếu năng lượng.

Ăn thế náo là đủ năng lượng? – Phân chia bữa ăn

* Theo nhiều nghiên cứu nhu cầu năng lượng cho hoạt động bình thường ở nữ là từ 30 – 35 calo/kg/ngày; ở nam là 35 – 40 calo/kg/ngày. Ví dụ, một bệnh nhân nữ nặng 50kg, cần tổng lượng calo là 1500 – 1750 calo/24 giờ. Tổng lượng calo này lại được chia ra với các tỉ lệ khác nhau về đường, mỡ, đạm cho phù hợp.

* Ăn chính vào bữa ăn sáng, trung bình vào bữa ăn trưa, ăn nhẹ vào bữa ăn tối (mức độ dựa vào lượng tinh bột – mức Carbohydrates.

* Bữa ăn phụ hợp lý với giai đoạn bệnh, nghề nghiệp và thói quen dinh dưỡng…

BS cho tôi hỏi, vợ tôi bị đái tháo đường thì các con tôi có bị không?

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Để trả lời câu hỏi này chúng ta cần biết một điểm quan trọng về sinh bệnh học của bệnh đái tháo đường. Đó là: Bệnh đái tháo đường typ1 là do bệnh tự miễn dịch gây ra; còn bệnh đái tháo đường typ 2 là sự tương tác giữa yếu tố gen và yếu tố môi trường mà bạn đang sống. Yếu tố mội trường theo hiểu biết hiện nay gồm 3 yếu tố: Ăn uống không khoa học, ít hoạt động thể lực và stress.

Như vậy mọi người đều có khả năng mắc bệnh đái tháo đường – nhất là đái tháo đường typ 2. Trong trường hợp vợ ông mắc bệnh đái tháo đường thì ngoài nguy cơ chung như mọi người, các con ông có thêm yếu tố này nên dễ bị mắc bệnh hơn (tôi nhấn mạnh là nhiều nguy cơ mắc bệnh hơn).

Mẹ tôi bị đái tháo đường, huyết áp cao nhưng không chịu ăn kiêng gì cả, vẫn ăn mặn, ăn nhiều cơm. Xin bác sĩ tư vấn giúp để mẹ tôi thay đổi chế độ ăn phù hợp ạ!

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Bác sĩ chỉ có thể tư vấn rằng, chế độ ăn là một biện pháp điều trị quan trọng đối với người bệnh đái tháo đường nên bắt buộc phải có chế độ ăn đúng. Vấn đề là chế độ ăn – uống được tư vấn đã đúng với tình trạng bệnh của mẹ bạn chưa ? Chế độ sinh dưỡng mẹ bạn được hướng dẫn có phù hợp với thói quen, sở thích của bà không? Việc cân đối giữa 3 biện pháp bao gồm: 

* Dùng thuốc – Chế độ ăn, uống – Luyện tập đã hợp lý chưa? Không nên bắt người bệnh đái tháo đường nhịn ăn. Các cụ từ xưa có câu rất hay “không ăn mẻ cũng chết“. Hãy nhớ điều trị bằng chế độ ăn – cũng quan trọng như dùng thuốc. Ăn uống quan trọng lắm! Nó không chỉ là để duy trì sự sống mà còn là hạnh phúc của con người.

Đái tháo đường có nguy hiểm không? Có phải đàn ông mắc đái tháo đường thì dễ nặng hơn phụ nữ?

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Bệnh đái tháo đường là một bệnh chuyển hóa – thuộc nhóm bệnh không lây. Nhưng là bệnh có tỷ lệ mắc và tốc độ phát triển nhanh nhất hiện nay. Để nói lên mức độ nguy hiểm của bệnh, ta lấy một thống kê của Hiệp hội đái tháo đường thế giới – năm 2021, hiện trên thế giới có 645 triệu người mắc bệnh đái tháp đường; mỗi 6 giây có một người chết do nguyên nhân có liên quan đến bệnh đái tháo đường và 20 giây có một người phải cắt cụt chi do bệnh đái tháo đường

Về quan niệm đàn ông mắc bệnh thường nặng hơn phụ nữ?. Đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến vấn đề này. Song sự khác biệt đều “không có ý nghĩa thống kê” – tức là hiện tại người ta không công nhận quan niệm này. Tuy nhiên ở nam giới có một số điểm cần được lưu ý sau đây:

* Thường nam giới có những thói quen có hại cho sức khỏe mà phụ nữ ít mắc hơn như hút thuốc, uống rượu bia…

* Nam giới thường chịu nhiều stress do công việc, gánh nặng kinh tế gia đình, áp lực xã hội…. Người ta cũng thấy nam giới (do quan niệm xã hội) thường ít chịu chia sẻ hơn khi so với nữ giới.

* Khả năng chịu đựng của nam giới có phần kém hơn nữ giới trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống…

Bố tôi bị đái tháo đường đã có biến chứng mạch máu, từng đặt sten mạch đùi. Tôi nghe nói người đái tháo đường vẫn nên tiêm vaccine phòng COVID-19. Trường hợp của bố tôi có nên tiêm không?

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn Bình

Với người mắc bệnh đái tháo đường, hệ thống miễn dịch của cơ thể đã bị suy yếu. Trường hợp của bố bạn lại có thêm biến chứng mạch máu – phải đặt sten; có thể nói là bệnh đái tháo đường có biến chứng. Nếu có thêm các tổn thương ở thận, ở đáy mắt… thì còn có thêm các biến chứng mạch máu nhỏ. Tuy nhiên với việc tiêm vaccine phòng COVID-19 thì không có chống chỉ định. Nhưng nếu đang có một bệnh hoặc một biến chứng diễn biến cấp tính thì không được tiêm

Cần lưu ý những điều sau:

* Nếu bố bạn có thêm các bệnh đi kèm như tăng huyết áp, suy thận, hen phế quản, các bệnh tự miễn… phải thông báo cho bác sĩ.

* Đang điều trị thuốc gì phải thông báo cho bác sĩ – nhất là những thuốc ảnh hưởng đến quá trình đông máu

PGS.TS. BSCC. Tạ Văn BìnhNguyên Giám đốc BV Nội Tiết TW; Viện trưởng Viện Đái tháo đường – Rối loạn chuyển hóa Đại học Y Hà Nội