Những ngày này, mỗi khi gặp nhau, những người ưu thời mẫn thế đều thốt lên rằng: “Chưa bao giờ đạo đức xã hội lại xuống cấp trầm trọng như bây giờ”. Đọc báo và các trang mạng xã hội, ngày nào cũng thấy tràn ngập những tin tức về các vụ tham nhũng, lừa đảo, giết, cướp, hiếp… vô cùng rùng rợn, dã man nhiều khi không thể tưởng tượng nổi xảy ra nhan nhản ở khắp nơi từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi lên miền ngược… khiến những ai lạc quan nhất cũng cảm thấy âu lo. Nhiều người sợ hãi không dám ra đường. Một cảm giác bất an luôn thường trực mỗi khi ra khỏi nhà.
Điều đáng báo động là sự suy đồi, băng hoại đạo đức đã tràn vào rất nhiều gia đình. Biết bao án mạng đau lòng xảy ra mà nạn nhân và tội nhân là người cùng huyết thống: Con giết cha, vợ giết chồng, anh giết em… Và đau lòng hơn khi những án mạng rùng rợn ấy lại bắt đầu từ những mâu thuẫn, bức xúc cỏn con: tranh chấp một mét đất, hờn giận, ghen tuông… Chua xót vô cùng.
Chứng kiến sự suy đồi của đạo đức xã hội, nhiều người vì quá lo lắng, sợ hãi đã thốt lên: “Nói dại! Nếu đất nước mình có biến động gì thì thảm họa khủng khiếp nhất xảy ra có lẽ chính là nạn cướp bóc. Người ta sẽ sẵn sàng giết nhau để cướp bóc. Máu sẽ chảy thành sông”. Mô Phật! Cầu mong cảnh tượng kinh hoàng ấy sẽ không bao giờ xảy ra.
Nhiều người trong lúc trà dư tửu hậu đã đay đả hỏi nhau: Vì sao đạo đức xã hội lại xuống cấp trầm trọng như thế này? Vì sao con người lại độc ác hơn cả loài cầm thú thế này?
Nguyên nhân thì nhiều lắm.
Nguyên nhân thứ nhất thuộc về nhà trường. Trước kia, trong nhà trường, học sinh phải “tiên học lễ, hậu học văn”. Nhưng bây giờ thì nhà trường chỉ dạy văn, không dạy lễ. Nhiều năm nay, môn Đạo đức biến thành môn Giáo dục công dân khô khan, công thức và xơ cứng nên không nuôi dưỡng, tưới tẩm được hạt giống yêu thương, từ bi, độ lượng cho các em học sinh. Dạy đạo đức cho học sinh không phải bằng mớ lý thuyết suông giáo điều, khô cứng mà phải bằng những câu chuyện sống động về những con người, sự việc cụ thể, đầy nhân ái và trên hết, là những trải nghiệm cụ thể cho học sinh như tham gia các hoạt động thiện nguyện.
Vì dạy Đức. không dạy Đạo cho nên đạo đức cứ xuống cấp. Và nỗi buồn da diết là hễ khi nhắc đến chữ Đạo, người ta lại nghĩ rằng: người có đạo là người hay đi lễ bái. Tệ hơn, người hay đi lễ sẽ bị xếp vào dạng kém hiểu biết. Theo tôi, nếu nói người ấy có Đạo, có nghĩa là: trước hết, người ấy có văn hóa. Hiện nay, chúng ta đang nhầm lẫn giữa tri thức với văn hóa. Người tri thức bây giờ rất đông nhưng người có văn hoá lại không nhiều.
Nguyên nhân thứ hai thuộc về gia đình. Hầu hết các bậc phụ huynh bây giờ chỉ nhăm nhăm bắt con học chữ mà không dạy con học làm người. Dạy con “học ăn, học nói, học gói, học mở”, nền tảng căn cốt để dạy về nhân cách, đạo đức, tư duy, kỹ năng sống…, họ hoàn toàn sao nhãng. Bản thân nhiều bậc cha mẹ, vì quá ham hố tiền bạc, công danh, sẵn sàng chà đạp lên những giá trị đạo đức nên vô tình là tấm gương xấu cho con cái noi theo. Và vì quá bận rộn, họ không có thời gian quan tâm đến con cái. Hệ quả là: rất nhiều bạn trẻ hiện nay không có trái tim, không có tình thương, không biết quan tâm đến ai, chỉ biết đòi hỏi. Nhiều em tuổi mới 16, đôi mươi đã sa vào các tệ nạn xã hội: nghiện hút, cờ bạc, trộm cướp, đĩ điếm… Những vụ trộm cắp, cướp giật, những án mạng rùng rợn, đau lòng bắt đầu từ đây.
Nguyên nhân thứ ba là do thiếu Đạo. Có thể nói, người Việt Nam hiện nay đã và đang thiếu Đạo trầm trọng. Nói cách khác, hầu hết người Việt Nam “vô đạo” (không theo tôn giáo). Suốt một thời gian dài, tôn giáo đã bị cấm kỵ. (thậm chí, cho đến tận bây giờ, đại đa số Sơ yếu lý lịch của các công chức nhà nước đều ghi: Tôn giáo: Không). Vì thế, suốt mấy chục năm, đời sống tâm linh người Việt bị bỏ đói. Con người khác với loài vật chính là phần tâm linh và tôn giáo là nơi cung cấp nguồn năng lượng linh thiêng ấy. Suốt mấy chục năm, người Việt Nam bị bỏ đói tâm linh. Những năm gần đây, các giá trị tâm linh mới được khôi phục qua việc các nhà thờ, đình chùa… mọc lên như nấm, các hoạt động tín ngưỡng được phục hưng ồ ạt. Song điều đáng tiếc là vì phát triển quá nhanh, quá gấp, lại thiếu hiểu biết… nên hậu quả là đạo bị biến tướng. Thay vì hướng con người đến những giá trị chân, thiện, mỹ, từ, bi, hỷ, xả, vô ngã, vị tha…, thứ đạo sai đường đã dẫn biết bao người vào u mê, lầm lạc, xa đọa, tham lam, vô đạo đức…
Có một thực tế đáng báo động là dân ta hiện nay đổ xô đi lễ. Có lẽ chưa bao giờ, các đình, chùa, miếu mạo lại đông con nhang đệ tử đến xì xụp khấn vái nhiều như bây giờ. Thoạt nhìn, nhiều người cho rằng: vì dân ta mộ Đạo. Thậm chí, lạc quan: Đạo ở Việt Nam đang thịnh. Không! Nhầm rồi. Nói như nhà văn hóa tâm linh Phan Oanh, trong một cuộc trả lời phỏng vấn của tôi: “Dân sính lễ là điềm suy xã tắc. Bao giờ dân giác ngộ đạo mới là điềm thịnh của quốc gia. Ở Việt Nam bây giờ, người hư đi lễ nhiều. Tôi cam đoan đánh đề ngày nào cũng đi lễ. Cà phê bóng đá ngày nào cũng đi lễ. Chạy trốn pháp luật, buôn gian bán lận đi lễ… Còn những người đổ mồ hôi sôi nước mắt, đầu tắt mặt tối làm quần quật thì thời gian đâu mà đi lễ. Cho nên dân sính lễ là điềm suy xã tắc”.
Nhìn lại lịch sử nước nhà, chúng ta thấy rằng, những triều đại hưng thịnh nhất chính là những triều đại biết nương vào đạo Phật, biết ứng dụng đạo Phật, Vua tôi đều tu tập đạo Phật. Đạo Phật ngày xưa giúp đất nước nhiều lắm. Đạo Phật giúp đời Lý là triều đại thuần từ nhất trong lịch sử, khi từ vua quan tới dân đều thực tập đạo Phật. Đời Trần cũng vậy. Đêm đêm, mọi người đi ngủ không phải đóng cửa mà chẳng xảy ra mất trộm. Đặc biệt, sau khi chiến thắng Nguyên Mông, quan quân có đệ trình lên một hòm tài liệu của một số viên chức chính quyền liên lạc với giặc. Nhưng Vua Trần Thánh Tông đã đem hòm tài liệu đốt trước mặt bá quan để yên tâm trăm họ, bởi chúng ta đã giành được độc lập, đẩy lui được quân thù thì cần nhất bây giờ là đoàn kết quốc gia. Đó là hành động phát sinh từ tuệ giác của đạo Phật.
Cho nên, tôi nghĩ rằng, để có thể ngăn chặn sự băng hoại, xuống cấp trầm trọng của đạo đức xã hội, học tập tiền nhân, chúng ta cần phải hoằng dương Phật pháp, đưa đạo Phật nhập thế. Có điều, hoằng dương Phật pháp không phải bằng việc xây những ngôi chùa lớn, tượng to để người dân đổ xô đến chen chúc nhau nhét tiền vào tay Phật cầu xin đủ thứ: tiền, tài, danh vọng, mua rẻ, bán đắt… mà là xây dựng những ngôi chùa của HIỂU BIẾT, của THƯƠNG YÊU trong tâm hồn, trái tim mỗi người. Đưa đạo Phật nhập thế không phải bằng những Lễ cúng kiếng dâng sao giải hạn nghi ngút khói hương, ngùn ngụt biển người, thu về hàng tỷ đồng mà là tổ chức những khóa tu, học giáo lý, chánh pháp, thực hành tu tập để phát triển trí tuệ và lòng từ bi. Và tuyệt vời sao nếu chúng ta đưa 5 giới của đạo Phật vào chương trình giáo dục quốc gia để học sinh, sinh viên được chia sẻ và thực tập.
-Thực hiện giới thứ nhất: tránh sát sinh, bảo vệ sự sống thì phải sử dụng khả năng hiểu và thương, phải biết lắng nghe và nhìn sâu để hiểu mình, hiểu người để chấm dứt những mâu thuẫn, xung đột trong phạm vi nhà trường, gia đình, xã hội. -Thực tập giới thứ 2: không trộm cắp, không bóc lột để trừ tận gốc bệnh tham nhũng, ăn cướp hiện nay.
-Thực tập giới thứ 3: không tà dâm để tránh tình trạng nạo phá thai tràn lan, đưa nước ta đứng thứ 2 ở Châu Á.
-Thực hiện giới thứ 5: Không uống rượu và dùng chất kích thích sẽ ngăn chặn tệ nạn nghiện hút, nát rượu, nguyên nhân dẫn đến trấn lột, ăn cướp, giết người…
Mong sao, một ngày không xa, các vị lãnh đạo cấp cao của Việt Nam là những người am hiểu đạo Phật, hành trì theo giáo lý nhà Phật giống như các đời vua Lý, vua Trần. Mong sao, trong hồ sơ lý lịch của mỗi công chức Việt Nam, trong mục Tôn giáo, sẽ ghi: ĐẠO PHẬT. Không biết mong ước ấy có viển vông không?
Hoàng Anh Sướng