Ung thư thực quản là một bệnh lý ác tính có tiên lượng rất xấu, thể hiện qua tỷ lệ tử vong gần tương đương với số ca mắc mới tại Việt Nam
Do đó, việc chẩn đoán sớm khi tổn thương còn khu trú ở lớp niêm mạc là yếu tố then chốt để cải thiện hiệu quả điều trị
1. Xác định Nhóm Nguy cơ Cao
Do triệu chứng lâm sàng ở giai đoạn sớm rất nghèo nàn, không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác, việc chẩn đoán sớm cần dựa vào việc sàng lọc trên các đối tượng có yếu tố nguy cơ
• Đối với ung thư biểu mô vảy (loại thường gặp ở Việt Nam):
◦ Tuổi trên 55: Khoảng 85% trường hợp được phát hiện ở độ tuổi này
◦ Giới tính nam: Tỷ lệ mắc ở nam giới cao gấp 3 lần nữ giới
◦ Nghiện thuốc lá và rượu: Đặc biệt, người nghiện cả hai có nguy cơ mắc bệnh tăng gấp 6 lần
• Đối với ung thư biểu mô tuyến:
◦ Bệnh nhân có tiền sử trào ngược dạ dày – thực quản kéo dài hoặc có Barrett thực quản
Tuy nhiên, loại ung thư này ít gặp hơn ở Việt Nam
• Các yếu tố khác: Chế độ ăn nhiều thực phẩm chứa nitrosamine (như dưa cải chua), suy dinh dưỡng kéo dài, thói quen uống đồ nóng và các tổn thương gây viêm thực quản mạn tính (như co thắt tâm vị).
2. Các Phương pháp Chẩn đoán Sớm
Nội soi thực quản – dạ dày kèm sinh thiết là phương pháp hiệu quả và duy nhất để chẩn đoán sớm ung thư thực quản.
Các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác như chụp X-quang, CT-scan hay MRI rất khó đánh giá các tổn thương sớm chỉ ở lớp niêm mạc.
a. Nội soi ánh sáng trắng (White Light Endoscopy – WLE)
Đây là kỹ thuật phổ biến nhất, chi phí thấp và dễ tiếp cận.
Tuy nhiên, tỷ lệ chẩn đoán sớm bằng phương pháp này ở Việt Nam còn thấp.
===>
Để nâng cao hiệu quả, các bác sĩ nội soi cần:
• Tăng thời gian quan sát thực quản: Tối thiểu 2 phút
• Làm sạch niêm mạc thực quản và quan sát kỹ cả lúc đưa máy vào và rút máy ra
• Quan sát nhu động thực quản: Đưa máy chậm để phát hiện những thay đổi bất thường về nhu động khi đi qua tổn thương, gợi ý sự xâm lấn xuống lớp dưới niêm mạc
• Áp dụng một số kỹ thuật: Giảm độ sáng đèn soi để quan sát gần không bị lóa và hút bớt hơi để các nếp niêm mạc hiện rõ, giúp phát hiện các tổn thương làm đứt gãy nếp niêm mạc
b. Nội soi nhuộm màu với dung dịch Lugol
Đây là công cụ rất quan trọng, được xem là chủ chốt trong việc phát hiện ung thư thực quản sớm.
• Nguyên lý: Dung dịch Lugol (i-ốt) sẽ bắt màu với glycogen có trong tế bào biểu mô vảy bình thường. Tế bào ung thư không có glycogen nên sẽ không bắt màu.
• Hiệu quả: Phương pháp này có độ nhạy từ 92-95% và độ đặc hiệu từ 88-100% trong chẩn đoán sớm ung thư biểu mô vảy
• Lưu ý: Cần làm sạch thực quản trước và sau khi nhuộm. Một tác dụng phụ cần chú ý là bệnh nhân có thể bị đau ngực, đặc biệt khi dùng nồng độ Lugol cao.
c. Nội soi tăng cường hình ảnh (Image-Enhanced Endoscopy – IEE)
Các công nghệ như NBI, LCI, BLI giúp làm nổi bật hệ thống mạch máu và cấu trúc bề mặt niêm mạc mà không cần dùng thuốc nhuộm, giúp rút ngắn thời gian soi.
• Hiệu quả: Tương đương với nội soi nhuộm màu
• Dấu hiệu cần tìm: “Vùng nâu” (brownish area), là khu vực tăng sinh mạch máu ở lớp niêm mạc của khối u.
Tuy nhiên, cần phân biệt vùng nâu của ung thư với các tổn thương lành tính khác như dị sản dạ dày, viêm thực quản hay tình trạng niêm mạc mỏng.
>>>>>
d. Nội soi phóng đại (Magnifying Endoscopy)
Kỹ thuật này thường kết hợp với IEE, sử dụng ống soi đặc biệt có khả năng phóng đại hình ảnh, cho phép quan sát chi tiết vi cấu trúc mạch máu (quai mạch nội nhú – IPCL).
• Ứng dụng: Dựa vào sự thay đổi hình dạng của các quai mạch này (phân loại của Hội nghiên cứu thực quản Nhật Bản – JES), bác sĩ có thể dự đoán chính xác mức độ xâm lấn của khối u với độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao) Việc đánh giá “vùng vô mạch” (avascular area) cũng giúp ước tính độ sâu của tổn thương.
e. Siêu âm nội soi (Endoscopic Ultrasound – EUS)
Đây là phương pháp đáng tin cậy để đánh giá độ sâu xâm lấn của khối u (giai đoạn T), đặc biệt hiệu quả trong việc phân biệt các tổn thương ở lớp niêm mạc (T1a) và lớp dưới niêm mạc (T1b).
Tuy nhiên, chi phí cao và sự có mặt hạn chế ở các trung tâm lớn là một rào cản.
Việc chẩn đoán sớm cho phép áp dụng các phương pháp điều trị ít xâm lấn qua nội soi như cắt niêm mạc (EMR) hoặc cắt bóc tách dưới niêm mạc (ESD), giúp loại bỏ hoàn toàn khối u mà không cần phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị.
Phòng khám bác sĩ Giang đang có dịch vụ nội soi thực quản dạ dày bằng máy nội soi hiện đại nhất của hãng Olympus Nhật Bản có công nghệ NBI nhuộm màu tổn thương chẩn đoán nguy cơ ung thư sớm, đặc biệt có dây soi rất nhỏ và mềm đi qua được đường mũi nên giảm tối đa cảm giác khó chịu khi nội soi. Nếu bạn và người quen của bạn bị các triệu chứng nghi ngờ bị bệnh thực quản dạ dày, hãy đến gặp Bs Giang để được hướng dẫn chu đáo nhé! Đt 0386 698 866.