Các thời điểm siêu âm thai và các nội dung công việc cần thực hiện:
1- Ngay khi bạn bị chậm kinh vài ngày hoặc ngay khi bạn nghĩ rằng mình có biểu hiện có thể có thai:
Mục đích của lần siêu âm này là xác định thai đã vào trong buồng tử cung chưa hay là thai ngoài tử cung. Điều này rất quan trọng vì lập mốc tuổi thai ban đầu để dễ dàng theo dõi những lần khám sau. Bác sỹ sẽ tư vấn bạn cách theo dõi để phát hiện sớm chửa ngoài tử cung (đây là một bệnh cấp cứu nguy hiểm, nếu không phát hiện sớm,xử lý kịp thời sẽ đe doạ đến tính mạng người mẹ) các biểu hiện bất thường cần lưu ý. Các chú ý trong sinh hoạt, ăn uống, tập luyện, kiêng kỵ trong toàn bộ quá trình mang thai. Kiểm tra sức khỏe của mẹ để chuẩn bị tốt cho một quá trình mang thai lâu dài sau này.(Xemvideo hướng dẫn)
2- Thời điểm tuổi thai khoảng 6 -7 tuần:
Xác định xem số lượng thai, trong túi thai thai đã có hình phôi và tim thai đập chưa. Nếu sau 7 tuần mà vẫn không có phôi hoặc có phôi nhưng tim thai không đập thì nhiều khả năng bạn phải sinh bé khác đó.
3- Thời điểm tuổi thai 11-13 tuần 6 ngày:
Là thời điểm quan trọng.Thai đã hình thành tương đối đầy đủ các bộ phận nên bác sỹ có thể phát hiện một số dị tật lớn ở đầu, não, mặt, môi, mũi, tay chân, thành bụng trước, xương sống… Đo khoảng sáng sau gáy hay còn gọi là độ mờ da gáy, xem có xương sống mũi không, để tiên lượng nguy cơ thai mắc một số bệnh di truyền ví dụ như hội chứng DOWN, hội chứng Edward, hội chứng Patau.
Có thể phát hiện 1 số dị tật lớn ở tim như: Có 1 buồng thất. Teo động mạch phổi, chủ. Thất 2 đường ra…
Nếu có bất thường ở khoảng sáng sau gáy hoặc xương sống mũi hoặc bất thường khác. Nếu bạn có tiền sử đẻ con trước đây có dị tật. Nếu gia đình bạn có người bị bệnh di truyền. Nếu bạn có tiền sử dùng một số thuốc đặc biệt. Nếu nghề nghiệp của bạn có nguy cơ phơi nhiễm gây đột biến gen… Bác sỹ có thể sẽ tư vấn cho bạn làm thêm 1 số xét nghiệm máu khác như NIPT 24 hoặc sinh thiết gai rau…để làm rõ hơn chẩn đoán.
Đây là thời điểm quan trọng để tính tuổi thai và đưa ra ngày dự kiến sinh chính xác nhất với độ sai lệch thấp nhất khoảng ± 5 ngày.
4- Thời điểm tuổi thai 16-22 tuần:
Là thời điểm quan trọng để kiểm tra tổng thể thai, có thể phát hiện chi tiết các dị tật tim thai và các mạch máu. Các bất thường cấu trúc não. Đánh giá tăng trưởng thai. Doppler động mạch rốn, động mạch não, động mạch tử cung, ống tĩnh mạch ở thai có nguy cơ cao. Làm xét nghiệm NIPT or TRIPLE TEST nếu bạn chưa làm NIPT, Double test hoặc nghi ngờ nguy cơ cao thai bị bệnh di truyền. Chẩn đoán nguy cơ bệnh sản giật và nhiễm độc thai nghén.
Đo chiều dài cổ tử cung để tiên lượng nguy cơ đẻ non.
Tư vấn tiêm phòng.
5- Thời điểm tuổi thai 26 – 32 tuần:
Kiểm tra toàn bộ thai, kiểm tra kỹ lại các dị tật tim và mạch máu của thai … mà lần khám trước chưa rõ do: Tư thế thai không hợp tác, do mỡ bụng mẹ dày quá, nhiều sẹo xấu…Phát hiện các tổn thương mới phát sinh đặc biệt là các tổn thương ở não thai: bất thường hình thành các rãnh não, bất thường chất trắng-chát xám, não úng thủy…nếu có thì bác sỹ sẽ chỉ định làm thêm xét nghiệm chụp cộng hưởng từ MRI để làm rõ. Chú ý một số tổn thương ở não thường chỉ thấy rất muộn trên siêu âm ở 3 tháng cuối thai kì.
Đánh giá sự phát triển của thai xem thai có chậm phát triển không, có to quá không để có kế hoạch xử lý, khắc phục.
Kiểm tra sức khỏe của mẹ xem mẹ có đủ sức khỏe để đẻ không, có những bệnh gì gây khó khăn trong quá trình mang thai và chuyển dạ hay mổ đẻ không: Ví dụ như bệnh tim mạch, bệnh tiểu đường, bất thường khung chậu …để có kế hoạch chuẩn bị cho một cuộc đẻ an toàn.
6- Thời điểm thai 36 – 38 tuần:
Đánh giá sự phát triển của thai. Phát hiện các bệnh mới phát sinh. Kiểm tra sức khỏe của mẹ. Phát hiện có những bệnh có thể gây khó khăn, tai biến trong quá trình mang thai và chuyển dạ hay mổ đẻ không. Tư vấn thời điểm và nơi bạn có thể sinh hay mổ phù hợp.
• Ngoài ra, Bất kì ở thời gian nào nếu bạn thấy có những triệu chứng, biểu hiện bất thường ví dụ như: Bạn thấy đau bụng, ra huyết âm đạo, ra nước ối, thai đạp yếu hoặc không thấy thai đạp. Bạn thấy mệt mỏi, đau đầu, khó thở, khó chịu trong người, không tăng cân nhiều.. thì bạn cần phải đi khám ngay.
Đó là vài nét sơ bộ các công việc chúng tôi phải làm để đảm bảo cho thai của bạn được kiểm soát chu đáo.
• Và bạn cũng nên biết rằng:
Siêu âm có phải là phương pháp chẩn đoán tối ưu thần thánh không?
Siêu âm chỉ là một trong nhiều loại phương tiện chẩn đoán hình ảnh mà thôi. Khoa chẩn đoán hình ảnh cũng chỉ là một khoa trong rất nhiều khoa trong bệnh viện. Để chẩn đoán bệnh đòi hỏi cần phối hợp nhiều khoa phòng trong bệnh viện, thậm chí phải hội chẩn liên viện mới đảm bảo chẩn đoán chính xác.
Siêu âm không phải là hoàn hảo và thần thánh như nhiều người tưởng mà có nhiều hạn chế về mặt kĩ thuật, Siêu âm không nhìn rõ được thai trong bụng mẹ giống như ta trực tiếp nhìn em bé đã được đẻ ra rồi, bế trên tay xoay và lật mọi phía để xem em bé. Có một số vấn đề ảnh hưởng đến độ rõ nét của hình ảnh siêu âm như: Tư thế thai nằm không thuận lợi, khuất sau xương chậu mẹ, buồng tử cung của mẹ quá chật bó sát người thai như quấn chăn che kín suốt từ đầu đến chân. Mẹ có vết mổ đẻ cũ. Mẹ có thành bụng dày mỡ. Da bụng mẹ quá dày, xơ cứng. Người mẹ không đi siêu âm thai định kì, bỏ qua những tháng quan trọng, bỏ qua những mốc thời gian quan trọng để phát hiện một số dị tật đặc thù.
Ngoài ra diễn biến bệnh của thai cũng như bệnh ở người lớn, bệnh ở thai, rau, ối có thể thay đổi phát triển nặng lên sau một thời gian. Ví dụ như bệnh ở não thai thường xuất hiện muộn sau 6 tháng. Bênh ở tim xuất hiện rõ hơn sau đẻ khi mà thai không được nuôi dưỡng bởi máu mẹ qua rau nữa, các lỗ thông liên nhĩ và ống thông động mạch bắt đầu đóng lại. Các bệnh do viêm nhiễm.
Sự thật là: Siêu âm không thể phát hiện được hết dị tật của thai mà chỉ phát hiện được tối đa 70% dị tật mà thôi (đó là đối với bác sĩ giỏi, có kinh nghiệm và cẩn thận, tư thế nằm của thai thuận lợi, dạ con của mẹ không quá chặt, da bụng mẹ không quá dầy mỡ, không có sẹo mổ đẻ cũ, mẹ đi siêu âm thai định kì hàng tháng, máy siêu âm tốt… còn nếu không thì tỉ lệ phát hiện dị tật còn thấp hơn nhiều)
Siêu âm là biện pháp rẻ tiền nhất, phát hiện được nhiều thông tin về thai. Siêu âm là an toàn, không xâm lấn và dễ tiếp cận. Ngoài siêu âm thai ra, còn có những phương pháp khác nữa để phát hiện thêm những bệnh tật, dị tật mà siêu âm không biết được như: Sinh thiết gai rau, chọc ối, NIPT, chụp cộng hưởng từ. Các phương pháp đó rất đắt tiền có nhiều ưu điểm nhưng cũng có nhiều hạn chế nếu riêng lẻ cũng không thể phát hiện được hết bệnh tật của thai.
Tuy nhiên dù có làm thêm các xét nghiệm về di truyền cao cấp như chọc ối làm nhiễm sắc thể đồ, giải trình tự gen, NIPT hay chụp cộng hưởng từ MRI thai thì tỉ lệ phát hiện bệnh của thai trước sinh cũng chỉ đạt khoảng 80 – 90 % mà thôi, vẫn còn bỏ sót khoảng trên 20% bệnh tật không phát hiện được bằng khoa học kĩ thuật hiên nay mà phải đẻ ra mới có thể biết được thậm chí đẻ ra rồi cũng có một số bệnh rất khó phát hiện ra. Tuy nhiên 70-80% như thế cũng là quá tiến bộ so với chục năm trước đây rồi. Có lẽ chúng ta cần chờ nhiều năm sau nữa khoa học kỹ thuật thế giới tiến bộ hơn thì tỉ lệ bỏ sót này mới có thể giảm được. Nhưng với sự cố gắng và hợp tác tốt giữa bác sỹ và thai phụ chắc chắn chúng ta sẽ làm giảm thiểu nguy cơ bỏ sót chẩn đoán dị tật thai trước sinh (chỉ là giảm chứ không phải là hết nhé).
Nguyên nhân gây dị tật thai là do bố và mẹ có mang gen bệnh đột biến hoặc do đột biến gen của phôi thai mắc phải trong quá trình hình thành phôi thai hoặc do rối loạn quá trình hình thành và phân chia trong thời kì phôi thai. Con cái là nhân quả của bố mẹ. Sức khỏe của bố mẹ ảnh hưởng đến tỉ lệ gây dị tật của thai. Những người mẹ và bố nếu có tiền sử gia đình có người mắc bệnh di truyền, mẹ bị nhiễm virus 3 tháng đầu thai kì, bị bệnh tiểu đường, hút thuốc lá, uống rượu, sử dụng một số thuốc hay tiếp xúc hóa chất độc hại thuốc trừ sâu, thuốc trừ cỏ, chất độc màu da cam, phóng xạ… cũng có thể làm tăng nguy cơ gây dị tật thai. Vì vậy đảm bảo sức khỏe tốt cho bố mẹ cũng làm giảm nguy cơ dị tật thai.
